Zalecenia PTD 2026 poświęcają osobny rozdział dzieciom i młodzieży z cukrzycą, a w nim fragment o tym, jak ma wyglądać codzienność w przedszkolu i w szkole. To dobry punkt odniesienia dla rodziców, nauczycieli i dyrekcji, bo pokazuje, czego można oczekiwać od placówki i co należy do obowiązków rodziny. Poniżej najważniejsze punkty.
Cel: bezpieczeństwo i brak stygmatyzacji
Zespół diabetologiczny ma współpracować z personelem pedagogicznym, pielęgniarką szkolną i rodziną, aby zapewnić dziecku bezpieczeństwo i zapobiec jego wykluczaniu. Dziecko ma jak najszybciej i bezpiecznie wrócić do placówki po rozpoznaniu cukrzycy i w pełni integrować się z rówieśnikami.
Co powinna dostać szkoła po rozpoznaniu cukrzycy
- pisemną informację o cukrzycy i o tym, jak udzielić pomocy w stanach zagrożenia,
- numery telefonów do rodziców, lekarza i pielęgniarki edukacyjnej,
- szkolenie personelu z podstaw samoopieki w cukrzycy,
- szkolenie osoby odpowiedzialnej za dziecko z obsługi glukometru, sprzętu, którego dziecko używa, i z podania glukagonu.
Rodzice zapewniają stałe zabezpieczenie placówki w glukozę i glukagon. Zalecenia wspominają też, że dziecko powinno mieć w szkole telefon lub zegarek z aplikacjami, które odbierają dane z urządzeń do monitorowania glikemii.
Czego oczekuje się od nauczycieli
- natychmiastowej pierwszej pomocy diabetologicznej w stanie zagrożenia,
- umożliwienia samokontroli, a u młodszych dzieci robienia jej pod nadzorem personelu,
- zgody na korzystanie ze sprzętu do pomiarów i podawania insuliny także podczas sprawdzianów i egzaminów,
- pełnego udziału dziecka w zajęciach bez konieczności stałej obecności opiekuna prawnego,
- bliskiej współpracy z zespołem leczącym i rodziną.
Praktyczne instrukcje znajdziesz w naszych poradnikach: hipoglikemia na lekcji krok po kroku, plan opieki nad uczniem z cukrzycą i prawa ucznia z cukrzycą.
Cukrzyca nie jest powodem do zwolnień
Według zaleceń cukrzyca nie jest wskazaniem do indywidualnego toku nauczania ani do zwolnienia z jakichkolwiek zajęć, w tym z wychowania fizycznego czy wycieczek szkolnych. Dzieci i młodzież z cukrzycą powinny regularnie uczestniczyć w lekcjach wf-u i mogą uprawiać sport, także wyczynowo, tak jak rówieśnicy. Dobre wskazówki znajdziesz w tekście o wychowaniu fizycznym u dziecka z cukrzycą.
Ruch, sen i inne cele zdrowotne
- codzienna aktywność o umiarkowanej lub dużej intensywności przez co najmniej 60 minut,
- wartość glikemii, od której można zaczynać aktywność: od 90 do 250 mg/dl (według zaleceń ISPAD do 270), a w trakcie ruchu dobrze jest utrzymywać od 90 do 180 mg/dl,
- sen: co najmniej 9 godzin w wieku 5-13 lat i co najmniej 8 godzin w wieku 14-17 lat,
- brak palenia tytoniu.
Ogólny cel wyrównania u dzieci i młodzieży to HbA1c do 6,5%, o ile nie zwiększa to ryzyka niedocukrzeń i nie pogarsza jakości życia.
Wsparcie psychologiczne i samodzielność
Zalecenia przewidują stałą opiekę psychologiczną dla dzieci, młodzieży i rodzin od rozpoznania. Badania przesiewowe w kierunku depresji, zaburzeń odżywiania i stresu związanego z cukrzycą powinny być wykonywane co 1-2 lata u wszystkich osób powyżej 12. roku życia, a stres oceniany także u rodziców. Odpowiedzialność za leczenie przechodzi na dziecko stopniowo: zbyt wczesne lub zbyt późne przekazanie wiąże się z niepowodzeniem terapii. Warsztaty i obozy dla dzieci i młodzieży uznano za skuteczne narzędzie edukacji.
Wyjazdy i dalsza droga
Przy wyjeździe rodzice informują organizatora o chorobie, leczeniu i zasadach pomocy oraz podają kontakt do zespołu diabetologicznego. Za granicę warto zabrać zaświadczenie po angielsku, a insulinę, glukozę, sprzęt i zapasy trzymać w bagażu podręcznym. Zespół diabetologiczny pomaga też młodej osobie w wyborze zawodu, oceniając stan zdrowia i możliwości. Dla starszych nastolatków sprawdź również poradnik o samodzielności.
Żywienie dziecka z cukrzycą
Zalecenia PTD podkreślają, że podstawowe zasady zdrowego żywienia są takie same jak u rówieśników bez cukrzycy. Wskazują optymalnie około 45% energii z węglowodanów i ograniczenie cukrów prostych do 10% dobowego zapotrzebowania kalorycznego. W każdym posiłku powinna znaleźć się porcja warzyw. Preferowane jest liczenie gramów węglowodanów zamiast wymienników węglowodanowych, a edukacja dietetyczna jest konieczna od rozpoznania. Warto też pilnować odpowiedniej ilości płynów. Drugie śniadanie i szkolny sklepik to dobre okazje do ćwiczenia tych zasad, o czym piszemy w tekście o drugim śniadaniu dla dziecka z cukrzycą.
Cele dodatkowe poza glikemią
- cholesterol całkowity poniżej 170 mg/dl, LDL poniżej 100 mg/dl, triglicerydy poniżej 100 mg/dl,
- ciśnienie tętnicze poniżej 90. centyla dla wieku, płci i wzrostu (od 13. roku życia poniżej 120/80 mm Hg),
- BMI poniżej 85. centyla dla wieku i płci,
- niepalenie tytoniu.
Badania przesiewowe u dzieci
Badania w kierunku cukrzycy typu 2 zaleca się po rozpoczęciu dojrzewania lub po ukończeniu 8. roku życia u dzieci z BMI od 85. centyla i czynnikami ryzyka. To nowość: obniżono wiek do 8 lat. Przy prawidłowym wyniku badania powtarza się nie rzadziej niż co 2 lata, a rokrocznie, jeśli BMI rośnie lub pojawiają się dodatkowe czynniki ryzyka.
W kierunku przedklinicznych stadiów cukrzycy typu 1 zaleca się oznaczanie przeciwciał, zwłaszcza u osób z rodzinnym obciążeniem. Największą czułość ma trzykrotne badanie (w wieku 2 lat, 6 lat i między 10. a 15. rokiem życia), a przy jednym badaniu optymalny jest 3. rok życia.
Źródło
Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2026. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, Current Topics in Diabetes 2026; 6(1). Strona zaleceń na stronie PTD: https://ptdiab.pl/zalecenia-ptd/zalecenia-kliniczne-dotyczace-postepowania-u-osob-z-cukrzyca-2026
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani diabetologiem.
