Osiemnaste urodziny w diabetologii to nie tylko tort. Dla wielu osób z cukrzycą typu 1 to także moment pożegnania z poradnią dziecięcą, którą znają od lat, i pierwsza wizyta u diabetologa dla dorosłych. Zalecenia PTD 2026 w Aneksie 7 opisują, jak ten etap ma przebiegać, żeby nie było przerwy w opiece. Od tego roku dodano także wyraźny punkt o zdrowiu psychicznym.
Tranzycja to proces, a nie jedna wizyta
Zalecenia mówią o trzech etapach: okresie przed przekazaniem (w ośrodku dziecięcym), samym przekazaniu i okresie po nim (w poradni dla dorosłych). Naczelna zasada to ciągłość opieki, bez istotnej przerwy między opuszczeniem jednej poradni a rozpoczęciem leczenia w drugiej.
Kiedy przejść
Moment przekazania ustala się indywidualnie, tak aby nie zaburzyć leczenia. Zależy od dojrzałości emocjonalnej, sytuacji rodzinnej i edukacyjnej. Za optymalny wiek PTD uznaje od 18 do 21 lat.
Plan krok po kroku
- Przygotowanie co najmniej przez rok. Lekarz z poradni dziecięcej przygotowuje do zmiany, a w tym czasie wykonuje się badania w kierunku powikłań i chorób towarzyszących. Nowością w 2026 roku jest wyraźne zalecenie oceny zdrowia psychicznego i problemów psychospołecznych.
- Ostatnia wizyta w poradni dziecięcej nie później niż 6 miesięcy przed przekazaniem. Ustala się wtedy, do której poradni dla dorosłych przechodzi osoba z cukrzycą, otrzymuje ona Kartę Informacyjną Opieki Diabetologicznej (w 2026 roku ją uproszczono) oraz skierowanie.
- Start w poradni dla dorosłych najpóźniej 6 miesięcy po zakończeniu opieki pediatrycznej.
- Pierwszy rok to okres adaptacji: wizyty nie powinny być rzadsze niż raz na 3-4 miesiące.
- Wsparcie psychologiczne jest w tym czasie szczególnie wskazane.
Gdzie szukać poradni
PTD prowadzi na swojej stronie listę poradni dedykowanych młodym dorosłym z cukrzycą typu 1: https://ptdiab.pl/wiecej/lista-poradni-dla-mlodych-doroslych-z-cukrzyca-typu-1. Zalecenia sugerują też tworzenie regionalnych sieci współpracujących poradni i wskazanie koordynatora, który pilnuje terminów oraz przepływu informacji. Wizyty osób przechodzących spod opieki dziecięcej bywają dłuższe, więc poradnie powinny to uwzględniać w grafiku.
Zmiana poradni z innego powodu
Te same zasady dotyczą zmiany miejsca zamieszkania: lekarz wskazuje kolejną poradnię i wypełnia Kartę Informacyjną na ostatniej wizycie.
Co zawiera Karta Informacyjna Opieki Diabetologicznej
Dokument, który młoda osoba zabiera do nowej poradni, jest uporządkowaną historią leczenia. Według wzoru w zaleceniach obejmuje on:
- rozpoznanie, typ cukrzycy i datę rozpoznania,
- aktualne leczenie, w tym dane o insulinoterapii i innych lekach oraz o wydanych zleceniach na zaopatrzenie,
- sposób kontroli glikemii,
- wyniki HbA1c z ostatnich dwóch lat oraz ostatni wynik z datą,
- liczbę wizyt w poradni w ostatnich 12 miesiącach,
- ostre powikłania w ostatnich 5 latach (hospitalizacje z powodu kwasicy ketonowej i ciężkiej hipoglikemii) oraz epizody ciężkiej hipoglikemii z ostatnich 12 miesięcy,
- przewlekłe powikłania (oczy, nerki, neuropatia somatyczna i autonomiczna, zaniki i przerosty tkanki podskórnej),
- choroby współwystępujące, takie jak autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, celiakia, nadciśnienie, hiperlipidemia i otyłość,
- informację o konsultacji psychologicznej w ostatnich 12 miesiącach i jej wyniku,
- ocenę poziomu wyedukowania: bardzo dobry, zadowalający albo wymagający reedukacji,
- załączniki: kartę informacyjną z leczenia szpitalnego i wyniki badań kontrolnych z ostatnich 12 miesięcy.
Osoba z cukrzycą potwierdza podpisem odebranie karty, a lekarz podpisuje dokument. Zgodnie z zaleceniami taką kartę wypełnia się także przy każdej zmianie poradni.
Wskazówki praktyczne dla rodziców
Rodzice mogą pomóc w tym okresie, stopniowo oddając kontrolę. Zalecenia zwracają uwagę, że zbyt wczesne albo zbyt późne przekazanie odpowiedzialności za leczenie wiąże się z niepowodzeniem terapii. Dobrym pomysłem jest pierwsza wizyta w poradni dla dorosłych razem z młodą osobą, a kolejne już samodzielnie.
Czego uczy się młodzież przed przejściem
Zalecenia dla dzieci i młodzieży przypominają, że edukacja młodych dorosłych powinna kłaść szczególny nacisk na prewencję ostrych i przewlekłych powikłań, antykoncepcję, ciążę, ryzykowne zachowania i uzależnienia. U osób powyżej 12. roku życia co 1 do 2 lat zaleca się badania przesiewowe w kierunku depresji, zaburzeń odżywiania i stresu związanego z cukrzycą. Pomoc w wyborze zawodu także należy do zadań zespołu diabetologicznego, który ocenia stan zdrowia, powikłania i możliwości intelektualne oraz psychiczne młodej osoby.
Najczęstsze pytania
Czy muszę przechodzić dokładnie w wieku 18 lat? Nie. Zalecenia mówią o terminie indywidualnym, optymalnie między 18. a 21. rokiem życia.
Co jeśli poradnia dla dorosłych ma długi termin? Zasada ciągłości opieki oznacza, że przerwa nie powinna być istotna, a objęcie opieką ma nastąpić najpóźniej 6 miesięcy po zakończeniu opieki pediatrycznej. Zapytaj poradnię dziecięcą o pomoc w skoordynowaniu terminu.
Czy będzie inaczej niż w poradni dziecięcej? Tak, rodzice zwykle odgrywają mniejszą rolę, a odpowiedzialność przechodzi na młodą osobę. Dlatego etap przygotowawczy jest tak ważny.
Dla nastolatków i studentów
- Zapytaj już teraz, do jakiej poradni trafisz, i poproś o jej dane.
- Zbierz ostatnie wyniki badań i kartę informacyjną.
- Powiedz otwarcie o stresie związanym z cukrzycą. To normalna część tego etapu.
- Jeśli zaczynasz studia, zajrzyj do poradnika o studiowaniu z cukrzycą oraz o liceum i technikum.
Źródło
Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2026. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, Current Topics in Diabetes 2026; 6(1). Strona zaleceń na stronie PTD: https://ptdiab.pl/zalecenia-ptd/zalecenia-kliniczne-dotyczace-postepowania-u-osob-z-cukrzyca-2026
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani diabetologiem.
