Student z cukrzycą na studiach: dostosowania, akademik i sesja

Po maturze nie ma już wychowawcy, który zna plan opieki, ani pielęgniarki szkolnej za ścianą. Student z cukrzycą zaczyna studia i od pierwszego dnia sam odpowiada za glikemię, za dokumenty i za rozmowy z uczelnią. To może być stresujące. Na szczęście polskie uczelnie mają dla takich osób konkretne procedury, trzeba tylko wiedzieć, gdzie o nie poprosić.

W tym poradniku omawiamy formalności na uczelni, życie w akademiku i organizację sesji. O tym, co jeść w czasie nauki, piszemy osobno w tekście o śniadaniówkach i szybkich posiłkach w sesji.

Student z cukrzycą na studiach – co zmienia się po szkole

W szkole za bezpieczeństwo ucznia odpowiada dyrektor i nauczyciele, a rodzic jest w stałym kontakcie z placówką. Na uczelni student jest osobą dorosłą. Nikt nie przygotuje za niego planu opieki i nikt nie zadzwoni do rodziców, kiedy czujnik pokaże niski cukier na wykładzie.

Jest też dobra strona. Student sam decyduje, komu i ile powie o swojej chorobie. Nie musi informować wszystkich prowadzących, a dostosowania dostaje na własny wniosek. Jeśli w liceum rodzice przez lata uczyli nastolatka coraz większej samodzielności (piszemy o tym w artykule o wspieraniu samodzielności nastolatka z cukrzycą), teraz te umiejętności się przydają.

Dostosowania na uczelni dla studenta z cukrzycą

Większość uczelni ma biuro ds. osób z niepełnosprawnościami (nazwy się różnią: BON, biuro ds. osób z niepełnosprawnościami, zespół ds. wsparcia). Na przykład biuro Uniwersytetu Gdańskiego pomaga też osobom, którym zdrowie nagle pogorszyło się w trakcie studiów. Wiele takich biur pracuje również z osobami z chorobami przewlekłymi, nawet bez orzeczenia. Zasady zależą od uczelni, dlatego pierwszy krok jest zawsze ten sam: wejść na stronę biura i umówić się na rozmowę.

Na spotkanie dobrze zabrać:

zaświadczenie od diabetologa o rozpoznaniu i sposobie leczenia (pompa, CGM, peny),
orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności, jeśli je masz,
krótką listę tego, czego realnie potrzebujesz, np. możliwość jedzenia na zajęciach czy telefonu z aplikacją CGM na kolokwium.

Indywidualna organizacja studiów

Regulaminy studiów przewidują zwykle indywidualną organizację studiów (IOS). Zgodę wydaje dziekan, a w praktyce chodzi o elastyczny plan zajęć, uzgodnione terminy zaliczeń albo zwolnienie z obowiązku obecności na części zajęć. Przy cukrzycy przydaje się to wtedy, gdy wizyty w poradni kolidują z laboratoriami albo gdy po trudniejszym okresie (nowa terapia, infekcje) trzeba nadrobić zaległości.

Dostosowania w sesji

Uczelnie dają zwykle osobom z niepełnosprawnościami możliwość przesunięcia terminów egzaminów, wydłużenia czasu albo zmiany formy zaliczenia. Wniosek trzeba złożyć z wyprzedzeniem. Regulamin UMCS w Lublinie wymaga na przykład złożenia go najpóźniej 7 dni przed sesją. Na innych uczelniach terminy mogą być inne, więc sprawdź regulamin swojej.

Z cukrzycą typu 1 najczęściej prosi się o:

zgodę na telefon lub odbiornik CGM na sali egzaminacyjnej,
możliwość zjedzenia glukozy lub przekąski w trakcie egzaminu,
doliczenie czasu, jeśli egzamin trzeba przerwać z powodu niedocukrzenia,
możliwość wyjścia do toalety przy wysokiej glikemii.

Jeśli na maturze miałeś dostosowania, możesz oprzeć się na tym doświadczeniu. Opisaliśmy je w tekście o dostosowaniu warunków egzaminu dla ucznia z cukrzycą. Na uczelni nie obowiązują jednak procedury CKE, tylko wewnętrzny regulamin.

Stypendium dla osób niepełnosprawnych

Ustawa z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (art. 86) wymienia kilka rodzajów pomocy materialnej. Jednym z nich jest stypendium dla osób niepełnosprawnych. Mogą się o nie starać studenci z orzeczeniem o niepełnosprawności, orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem wydanym na podstawie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Kilka zasad, które warto znać przed złożeniem wniosku:

stypendium jest przyznawane bez względu na dochód,
można je pobierać tylko na jednym kierunku, nawet jeśli studiujesz na kilku,
przysługuje łącznie najwyżej przez 6 lat na studiach pierwszego, drugiego stopnia i jednolitych magisterskich,
wysokość i terminy ustala uczelnia w regulaminie świadczeń.

Sama diagnoza cukrzycy nie oznacza automatycznie orzeczenia. Decyduje o nim zespół orzekający po ocenie konkretnej sytuacji. Jeśli w dzieciństwie miałeś orzeczenie, sprawdź datę jego ważności. Wiele takich dokumentów wygasa po skończeniu 16 lub 18 lat i trzeba złożyć nowy wniosek. Więcej o samych orzeczeniach piszemy w artykule o prawach ucznia z cukrzycą i orzeczeniu.

Akademik z cukrzycą typu 1

W akademiku zwykle nie ma nikogo, kto zna cukrzycę. Dlatego przed przeprowadzką dobrze przemyśleć trzy sprawy: gdzie trzymać insulinę, kto zareaguje przy ciężkiej hipoglikemii i jak ułożyć noce.

Przechowywanie insuliny

Zapas insuliny trzymaj w lodówce, w temperaturze podanej przez producenta, z dala od zamrażalnika i nie na drzwiach, gdzie temperatura najbardziej się waha. Otwarty pen możesz trzymać w temperaturze pokojowej, ale tylko przez czas podany w ulotce i bez dostępu światła. Wspólna lodówka na korytarzu to ryzyko: ktoś może wyłączyć ją do rozmrażania albo przestawić twoje opakowanie. Jeśli to możliwe, kup małą lodówkę do pokoju i termometr. Zapytaj też administrację, czy możesz ją mieć.

Współlokator i sąsiedzi

Nie musisz opowiadać o cukrzycy całemu piętru. Jedna zaufana osoba, która wie, jak wyglądają objawy niedocukrzenia, gdzie leży glukoza i glukagon, i kiedy dzwonić pod 112, to już duża różnica. Pokaż jej opakowanie glukagonu i sprawdźcie razem instrukcję. Dobrą ściągą do takiej rozmowy jest nasz tekst o objawach niedocukrzenia i przecukrzenia. Napisaliśmy go dla nauczycieli, ale objawy są te same.

Noce i udostępnianie danych z CGM

Wielu studentów zostawia udostępnianie glikemii rodzicom albo partnerowi, przynajmniej na pierwszy semestr. Nie chodzi o kontrolę. Kiedy alarm nocny nie obudzi śpiącego studenta, ktoś inny może zadzwonić. Warunki takiego obserwowania lepiej ustalić z góry: kto reaguje, kiedy i jak. Konfigurację opisujemy w artykule o sieci wsparcia CGM.

Sesja egzaminacyjna z cukrzycą – plan na dzień egzaminu

Sesja wywraca rytm dnia. Noce nad notatkami, mniej ruchu, nieregularne posiłki i stres to typowe przyczyny wahań glikemii. Mechanizm opisaliśmy w tekście o stresie egzaminacyjnym i glikemii. U studenta działa tak samo, a sesja trwa dłużej niż matura.

Praktyczny plan na dzień egzaminu:

Dzień wcześniej sprawdź poziom baterii w telefonie lub odbiorniku, termin wymiany sensora i zapas w pompie. Wymiana czujnika rano przed egzaminem to niepotrzebne ryzyko.
Rano zmierz glikemię i zobacz trend. Jeśli cukier spada, zjedz coś przed wejściem na salę.
Do kieszeni lub na ławkę: glukoza w tabletkach albo żelu, przekąska, woda, zapasowy glukometr z paskami na wypadek awarii czujnika.
Jeśli masz zgodę na telefon z aplikacją CGM, miej przy sobie decyzję dziekana albo e-mail od prowadzącego. Komisja i asystenci nie zawsze o niej wiedzą.
Przy objawach niedocukrzenia przerwij pisanie i zareaguj. Słabszy wynik egzaminu to mniejszy problem niż hipoglikemia, a w hipoglikemii i tak trudno myśleć.

Długie egzaminy ustne, na których czeka się kilka godzin w kolejce, to osobna sprawa. Zapytaj prowadzącego, czy możesz zdawać w ustalonej godzinie. Wielu wykładowców zgadza się bez formalnego wniosku, jeśli krótko wytłumaczysz powód.

Życie studenckie bez zbędnego ryzyka

Imprezy, wyjazdy integracyjne i zarwane noce są częścią studiów i cukrzyca ich nie wyklucza. Alkohol hamuje uwalnianie glukozy z wątroby, przez co zwiększa ryzyko niedocukrzenia, także wiele godzin po imprezie, w nocy. Objawy hipoglikemii łatwo wtedy pomylić z upojeniem, i to zarówno tobie, jak i znajomym.

Kilka prostych nawyków bardzo pomaga:

jedna osoba w grupie wie o cukrzycy i wie, gdzie masz glukozę,
alarm niskiej glikemii jest włączony, a telefon naładowany,
przed snem sprawdzasz glikemię, nawet jeśli bardzo chce ci się spać,
informację o cukrzycy masz w telefonie (dane medyczne na ekranie blokady) albo na bransoletce.

Ustawienia insuliny na takie sytuacje omów z diabetologiem. Każda terapia jest inna i nie ma jednej reguły dla wszystkich.

Opieka diabetologiczna w nowym mieście

Około 18. roku życia pacjent przechodzi z poradni dziecięcej do poradni dla dorosłych. Często dzieje się to w tym samym czasie co przeprowadzka na studia, a to dwie duże zmiany naraz. Jeśli możesz, poproś poradnię dziecięcą o pełną dokumentację i wskazanie ośrodka w mieście, w którym będziesz studiować. Na wizytę u diabetologa w ramach NFZ potrzebujesz skierowania, a terminy bywają długie, więc zapisz się wcześniej.

Zostaw w nowym mieście kontakt do najbliższej apteki z dyżurem i zrealizuj zlecenia na sensory i akcesoria do pompy przed wyjazdem. Jeśli szukasz edukatora diabetologicznego albo dietetyka blisko uczelni, pomoże ci katalog specjalistów DiabLink.pl.

Najczęstsze pytania

Czy muszę mówić prowadzącym o cukrzycy?

Nie. Decyzja należy do ciebie. Jeśli chcesz korzystać z dostosowań, na przykład z telefonu z aplikacją CGM na egzaminie, osoba organizująca egzamin musi o tym wiedzieć. Najprościej załatwić to przez biuro ds. osób z niepełnosprawnościami, które przekaże tylko niezbędne informacje.

Czy bez orzeczenia mogę dostać dostosowania w sesji?

To zależy od regulaminu uczelni. Część uczelni wymaga orzeczenia, inne przyjmują zaświadczenie lekarskie o chorobie przewlekłej. Stypendium dla osób niepełnosprawnych wymaga już orzeczenia.

Czy mogę mieć własną lodówkę w akademiku?

Zasady ustala administracja domu studenckiego. Przy wniosku pomaga zaświadczenie lekarskie, że musisz przechowywać lek w lodówce. Wiele akademików zgadza się na małe urządzenie w pokoju.

Na pierwszym roku nie musisz mieć wszystkiego dopiętego od razu. Wystarczy rozmowa z biurem wsparcia przed pierwszą sesją, jedna zaufana osoba w akademiku i zapisany termin w poradni dla dorosłych. Resztę ułożysz w ciągu kilku pierwszych miesięcy.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem lub diabetologiem. Szczegółowe zasady dostosowań i stypendiów sprawdź w regulaminie studiów i regulaminie świadczeń swojej uczelni.